Μυθολογικές μορφές στα νομίσματα της Πολυρρήνιας και της Φαλάσαρνας, δύο όμορων αρχαίων πόλεων της Δυτικής Κρήτης

  • Emmanouil Marinakis δρ. κλασικής αρχαιολογίας - Μεταδιδακτορικός ερευνητής - Πανεπιστημίου κρήτης
DOI: https://doi.org/10.25145/j.fortunat.2020.32.26
Palabras clave: Πολυρρήνια, Φαλάσαρνα, νομισματοκοπία, μυθολογία, εικονογραφία

Resumen

Στο παÏόν άÏθÏο εξετάζεται η νομισματοκοπία της ΠολυÏÏήνιας και της φαλάσαÏνας, των δÏο πιο ισχυÏών αÏχαίων πόλεων στο δυτικότεÏο άκÏο της ΚÏήτης. Η Ï€Ïώτη κατελάμβανε δεσπόζουσα θέση στην ενδοχώÏα, ενώ η δεÏτεÏη διέθετε «κλειστό λιμάνι». Το απόγειο της πολιτικής, στÏατιωτικής και οικονομικής τους ακμής ανάγεται από τον 4ος - 1ος αι. Ï€.χ. και εξής. Κατά την πεÏίοδο αυτή ήκμασε και η νομισματοκοπία τους, όπως αντίστοιχα συμβαίνει και με άλλες ΚÏητικές πόλεις, λόγω των νέων συνθηκών που Ï€ÏοσέφεÏε η Ï€Ïώιμη ελληνιστική εποχή.
Η ΠολυÏÏήνια διέθετε ποικίλους νομισματικοÏÏ‚ Ï„Ïπους, σε άÏγυÏο και χαλκό, για μακÏά πεÏίοδο (4ος - 1ος αι. Ï€.χ.). ΠÏοέβαλε στα νομίσματα της τους κÏÏιους θεοÏÏ‚ της, τον Δία, την ΆÏτεμη, την ΉÏα και τον Απόλλωνα. Ενώ η ΦαλάσαÏνα, διατήÏησε στα αÏγυÏά νομίσματά της τους ίδιους Ï„Ïπους σταθεÏά (Κεφαλή ÎÏμφης ή ΑÏτέμιδος και Ï„Ïίαινα), σε πιο πεÏιοÏισμένη χÏονική διάÏκεια (4ος - 3 ος αι. Ï€. Χ.). Η Ï„Ïίαινα, ως σÏμβολο του Ποσειδώνα, υποδηλώνει την ναυτική Î¹ÏƒÏ‡Ï Ï„Î·Ï‚ πόλης.
Το ανάγλυφο από το ιεÏÏŒ της Δίκτυννας στις Μένιες, είναι ένα Ï€Î¿Î»Ï ÏƒÎ·Î¼Î±Î½Ï„Î¹ÎºÏŒ ιστοÏικό τεκμήÏιο, διότι απεικονίζει τις δÏο Ï€Ïοστάτιδες θεότητες των δÏο πόλεων, οι οποίες παÏουσιάζονται ολόσωμες και ιστάμενες. ΣυνοδεÏονται από τα σÏμβολά τους (Ï€ÏÏŽÏα και αγÏίμι) και ανταλλάσσουν χειÏαψία (δεξίωσιν), σε ένδειξη επισφÏάγισης της συμμαχίας ανάμεσα στις δÏο πόλεις.

Citas

BURKERT, W. (1993): ΑÏχαία Ελληνική θÏησκεία: ΑÏχαϊκή και κλασική εποχή, αθήνα.

CHANIOTIS, A. (1996): Die Verträge zwischen kretischen Poleis in der hellenistischer Zeit, Stuttgart.

GONDICAS, D. (1988): Recherches Sur La Crête Occidentale, Amsterdam.

GONDICAS, D. (1990): «ΦαλάσαÏνα: Πόλις ΚÏήτης από ΦαλασάÏνης», Cretan Studies 2: 139-145.

GUARDUCCI, M. (1939): Inscriptiones Creticae, vol. II, Roma.

GARDNER, P. (1883): The Types of Greek coins, an archaeological essay, Cambridge.

HADJIDAKI, E. (1988):«Preliminary report of the excavations at the harbour of Phalasarna in West Crete», AJA 82: 463-479.

HADJIDAKI, E. - FROST, F. J. (1990):«excavation at the harbor of Phalasarna in Crete», Hesperia 59: 513-527. ΘΡΟΦΑÎΕΙΔΗΣ, Î’. (1942-44): «ΑÏχαιολογικά ΧÏονικά», AE 81-83: 17-30.

IMHOOF-BLUMER, F. (1908): «Nymphen und Chariten auf griechischen Münzen», JIAN 11: 1-213.

ΚΙÎΔΕΛΗ-ÎΙÎΙΟΥ, Î’. (1981): «ΦαλάσαÏνα Κισάμου», ΑΔ 36: 401.

KIRSTEN, E. (1952): λ. «Polyrrhenia», Paulys Realencyclopadie der classischen Altertumswissenschaft, στ. 2541.

KROLL, J. H. (2007): «The emergence of Ruler portraiture on early Hellenistic coins», στο P. Schultz - R. VON DΕN HOFF (eds.), Early Hellenistic portraiture, Cambridge, 113-122.

LE RIDER, G. (1966): Monnaies Crétoise du Ve au Ier siècle av. J.-C., Paris.

ΜαÏινακησ, εμμ. (2016): «νομισματικά ευÏήματα από ανασκαφές στο καστέλλι κισάμου», ΙΒ’ ΔΚΣ [πεÏιλήψεις], ηÏάκλειο, 283.

ΜΑΡΙÎΑΚΗΣ, εμμ. (2018): Θεοί και ήÏωες στα νομίσματα της αÏχαίας ΚÏήτης [διατÏιβή], Ρέθυμνο.

ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ, Στ. (1987): «ΠολυÏÏήνια», ΑΔ 42: 563.

ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ, Στ. (1996): «Η στήλη της Τυλίφου», ΠεπÏαγμένα Η’ΔΚΣ, 239-257.

ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ, Στ. (2001-2004): «ΠολυÏÏήνια. ΠεÏισυλλογή επιγÏαφών», ΑΔ 56-59: 433-434.

ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ, Στ.(2006): «ΠολυÏÏήνια», στο ΑÏχαίοι τόποι και μνημεία: Îομός Χανίων, Κανιά.

ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ, Στ. - MARTÃNEZ, A. (2000): «Ψήφισμα Î Ïοξενείας από την Κίσαμο», ΚÏητική. Εστία, πεÏ. Δ. τόμ. 8, 147-157.

MARTÃNEZ-FERNÃNDEZ, A. (2006): Οι ΕπιγÏαφές της εκκλησίας των 99 Αγίων ΠατέÏων στην ΠολυÏÏήνια, Έκδοση δήμου κισάμου.

MARTÃNEZ-FERNÃNDEZ, A. (2012): Οι επιγÏαφές της ΠολυÏÏήνιας, Αθήνα, ΥΠΠοΟ ΤΑΠΑ.

MORKHOLM, O. (1997): Early Hellenistic coinage, Cambridge.

ΜΟΥΣΤΑΚΑ, Α. (1997): «Κάλλος εν σμικÏώ», Οβολός 2, Îόμισμα και θÏησκεία: αÏχαίος κόσμος, βυζαντινός κόσμος, Ï€Ïακτικά ημεÏίδας, Αθήνα, 15-25.

ΠΑΤΕΡΑΚΕΣ, Î. (2013): «Οικόπεδο Σαμψάκη», ΑÏχαιολογικό ΈÏγο ΚÏήτης 3, Î Ïακτικά ΣυνεδÏίου, Ρέθυμνο, 155-163.

PERlMAN, P. (2004): «Crete», στο M. H. HANSeN - S. HORNBlOWeR (eds.), Inventory of the Greek poleis, Oxford, 1144-1195.

ΠΩΛΟΥΓΙΩΡΓΗ, Îœ. (1980): «Οικόπ. ΞηÏουχάκη Îœ.- ΓεωÏγακάκη Î.», ΑΔ 35: 511, πίν. 317.

ΠΩΛΟΥΓΙΩΡΓΗ, Îœ. (1985): «Κίσαμος: Η τοπογÏαφία μιας αÏχαίας πόλης της Δυτικής ΚÏήτης», ΑΑΑ 18: 65-80.

RITTER, ST. (2002): Bildkontakte, Götter und Heroen in der Bildsprache griechischer Münzen des 4. Jahrhunderts V. Chr., Berlin.

SAVIGNIONI, l. - DE SANCTIS, G. (1901): «Esplorazione…», Monumenti Antichi 11: 298.

ΣΒΟΡΩÎΟΣ, Ι. (1889): «ΠÏοσθήκαι στο Numismatique», ΑΕ 28: 193-211.

ΣΚΟΡΔΟΥ, Îœ. (2000): «Ελληνιστική κεÏαμική από το Καστέλλι Κισάμου», Ε’ Συνάντηση για την ελληνιστική εÏαμική, Χανιά, 25-36.

SPORN, K. (2002): Heiligtümer und Kulte Kretas in Klassischer und Hellenistischer Zeit, Studien zu Antiken Heiligtümern, Band 3, Heidelberg.

ΣΤΕΦΑϜΑΚΗΣ, Îœ. (1996): «ΠολυÏÏήνια, ÎŒÏειοι και Κάντανος», ΠεπÏαγμένα Η’ ΔΚΣ, ΗÏάκλειο, 249-261.

ΣΤΕΦΑϜΑΚΗΣ, Îœ. (2013): «ΠολυÏÏήνια. Η νομισματική παÏαγωγή από τον 4ο αιώνα Ï€. Χ. μέχÏι τον 1ο αι. μ.Χ.», Ευλιμένη, σειÏά αυτοτελών εκδόσεων 1, Μεσογειακή ΑÏχαιολογική ΕταιÏεία, Ρέθυμνο.

STEFANAKI, V. (2007): «La politique monétaire des cites crétoises a l’époque classique et hellénistique», Eulimeni 8-9: 47-80.

STEFANAKIS, M. - TRAEGER, B. (2005): «Counter-stamping coins in Hellenistic Crete, a first approach», Proceedings of the XIII th Numismatic Congress, Madrid 2003, 383-394.

STEFANAKIS, M. (2006): «Phalasarna: un port antique, un espace d’échanges en Méditerrané», στο FR. ClEMENT - J. TOlAN - J. WIlGAUX (eds.), Espaces d’échanges en Méditerrané. Antiquité et Moyen Age, Rennes, 41-75.

SVORONOS, I. (1890): Numismatique de la Crete ancienne: accompagnée de l’histoire, la géographie et la Mythologie de l’île, Macon.

ΤΣΑΡΑΒΟΠΟΥΛΟΣ, Ά. κ.ά. (2012): «Ελληνιστικήαιγιλία: πόλη υπό τον έλεγχο της ΦαλάσαÏνας», ΑÏχαιολογικό ΈÏγο ΚÏήτης 2, Ï€Ïακτικά συνεδÏίου, Ρέθυμνο, 555-560.

UNWIN, N. C. (2017): Caria and Crete in antiquity, cultural interaction between Anatolia and the Aegean, Cambridge.

WROTH, W. (1886): Catalogue of Greek coins: Crete and the Aegean ISlands, BMC 9, London.

ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ, Ε. (2006): «ΦαλάσαÏνα», στο ΑÏχαίοι τόποι και μνημεία: Îομός Χανίων, Χανιά.

ΠΗÎΗ ΕΙΚΟϜΩÎ: Svoronos, i. (1890): Numismatique de la Crête ancienne, Macon, Paris.

ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ: www.coinarchives.com, www.acsearch.info κ.ά. Künker, 136 Auktion. Antike Münzen der Insel Kreta. Die Sammlung Dr. Burkhard Traeger, 10 Marz 2008.

Portada nº 32 (2020)
Publicado
2020-12-15
Cómo citar
.
Número
Núm. 32 (2020)
Sección
Artículos

Los autores conservan los derechos de autor y garantizan a la revista el derecho de ser la primera publicación del trabajo al igual que licenciarlo bajo una Creative Commons Attribution License que permite a otros compartir el trabajo con un reconocimiento de la autoría del trabajo y la publicación inicial en esta revista.

Los autores pueden establecer por separado acuerdos adicionales para la distribución no exclusiva de la versión de la obra publicada en la revista (por ejemplo, situarlo en un repositorio institucional o publicarlo en un libro), con un reconocimiento de su publicación inicial en esta revista.