ΜινωικÎÏ‚ αποθÎσεις θεμελίωσης: τυπολογία - μοÏφολογία, πεÏιεχόμενο και λειτουÏγία. Depósitos de fundación minoicos: tipologÃa, morfologÃa, contexto--contenido, interpretación.
Resumen
Το άÏθÏο εστιάζει σε ζητήματα τυπολογίας και εÏμηνείας των μινωικών αποθÎσεων θεμελίωσης και τις σχετικÎÏ‚ μαγικοθÏησκευτικÎÏ‚ Ï€ÏακτικÎÏ‚ που σχετίζονται με την καθοσίωση των κτηÏίων. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειÏοÏνται συγκÏίσεις και παÏαλληλισμοί με τους αιγυπτιακοÏÏ‚ και μεσοποταμιακοÏÏ‚ κτηÏιακοÏÏ‚ αποθÎτες καθώς το Îθιμο της τελετουÏγικής θεμελίωσηςτων οικοδομημάτων καταγÏάφεται σε όλουςτους Ï€ÏοϊστοÏικοÏÏ‚ πολιτισμοÏÏ‚ της Μεσογείου και της ΕγγÏÏ‚ Ανατολής.
El artÃculo se basa en los depósitos de fundación minoicos, centrándose en temas como tipologÃa, contenido, contexto e interpretación. Como señala Hunt (2006: 128), «Los rituales de fundación no eran prácticas de culto aisladas, sino que pertenecÃan a una koiné de culto que existió en todo el Mediterráneo antiguo». Parece que las ceremonias de ‘fundación’ están conectadas con la iniciación y consagración de la vida de un edificio, por lo general a través de prácticas “religiosas†y “mágicas†que incluyen el entierro ritual e integración de ofrendas de sacrificio en el cuerpo del edificio para su perdurabilidad, protección y prosperidad.
Citas
αικατεÏινιδησ, γ. (1979): ÎεοελληνικÎÏ‚ ΑιματηÏÎÏ‚ Θυσίες. ΛειτουÏγία - ΜοÏφολογία - Τυπολογία, λαογÏαφία παÏάÏτημα αÏιθμ. 8, αθήνα.
BEILKE-VOIGT, I. (2005): The “sacrifice†in the archaeological record. Studies on the so-called foundation deposits, ritual deposition and burials on prehistoric and early historic settlements in northern Germany and Denmark, Berliner archäologisches Forschungen 4.
BETANCOURT, P. P. (1990): Kommos II. The Final Neolithic through MM III Pottery, Princeton.
BOULOTIS, C. (1982): «Ein Grundungsdepositums im Minoischen Palast von Kato Zakros. Minoisch-Mykenische Bauopfer», Archäologisches Korrespondenzblatt 12: 153-166.
BURKERT, W. (1992): The Orientalizing Revolution: Near Eastern influence on Greek culture in the Early Archaic Age, translated by U. E. PINDER and W. BURKERT, Harvard University Press, Cambridge, Mass.
BURKERT, W. (1993 [1977]): ΑÏχαία ελληνική θÏησκεία. ΑÏχαϊκή και Κλασική εποχή, καÏδαμίτσας, αθήνα.
CADOGAN, G. (1977): «Pyrgos, Crete, 1970-1977», Archaeological Reports 24: 70-84.
CARINCI, F. (2001): «La casa a sud della rampa e il Medio Minoico iii a Festòs, in i cento anni dello Festòs (Roma, 13-14 dicembre 2000)», Atti dei convegni lincei, Roma.
CATLING, E. A. - CATLING H. W. - SMYTH D., (1979): «Knossos 1975: Middle Minoan III and Late Minoan I Houses by the acropolis», BSA 74: 1-80.
CAUVIN, J. (2004): ΓÎννηση των θεοτήτων, γÎννηση της γεωÏγίας. Η επανάσταση των συμβόλων στην Îεολιθική εποχή, μετάφÏαση Ï€ÏεΒε σοφία, πανεπιστημιακÎÏ‚ εκδόσεις κÏήτης.
δεληγιαννη, E. E. (2006): «το κτήÏιο 4 στο φουÏνί αÏχανών», στο ε. ταΜπακακη - a. καλουτσακησ (επιμ.), ΠεπÏαγμÎνα Θ΄ ΔιεθνοÏÏ‚ ΚÏÎ·Ï„Î¿Î»Î¿Î³Î¹ÎºÎ¿Ï Î£Ï…Î½ÎµÎ´Ïίου (ελοÏντα 1-6 οκτωβÏίου 2006), A2, ηÏάκλειο, 297-307.
δηΜοπουλου, N. (2005): Το αÏχαιολογικό Μουσείο ΗÏακλείου, κοινωφελÎÏ‚ ΊδÏυμα ι.σ. λάτση, αθήνα.
DRIESSEN, J. - MACDONALD, C. F. (1997): The Troubled island: crete before and after the Santorini Eruption, Aegaeum 17, Université de Liège, Liège.
DRIESSEN, J. (2010): «Spirit of Place. Minoan Houses as Major actors», in D. J. PULLEN (ed.), Political Economies of the Aegean Bronze Age, Oxford, 35-65.
ELLIS, R. W. (1968): Foundation Deposits in Ancient Mesopotamia, Yale University Press, New Haven- London.
EVANS, A. J. (1902-1903): «The Palace of Knossos», BSA 9: 1-153.
EVANS, A. J. (1928): The palace of Minos at Knossos, II, parts 1 & 2, Macmillan, London.
FURTWÄNGLER, A. E. - KIENAST, H. J. (1989): Samos. Der Nordbau im Heraion von Samos, in Kommission bei R. HABELT, Bonn.
GALLIS, J. K. (1985): «A late Neolithic foundation offering from Thessaly», Antiquity, 59 (225): 20-29.
GARFINKEL, Y. (1994): «Ritual Burial of Cultic Objects: The earliest evidence», Cambridge Archaeological Journal 4 (2) (October): 159-188.
GESELL, G. (1985): Town, Palace and House cult in Minoan Crete, (SIMA 67), Göteborg.
GIRELLA, L. (2007): «Forms of commensal politics in Neopalatial Crete», Creta Antica 8: 135-167.
GIRELLA, L. (2007-2008): «A view of MMiiia at Phaistos: pottery production and consumption at the beginning of the Neopalatial period», Aegean Archaeology 9: 49-89.
GRAF, F. (2004): Η Μαγεία στην ελληνοÏÏωμαϊκή αÏχαιότητα, α. χανιωτησ (επιμÎλεια), γ. Μυλωνοπουλοσ (μετάφÏαση), πανεπιστημιακÎÏ‚ εκδόσεις κÏήτης.
HATZAKI, E. (2009): «Structured deposition as ritual action at Knossos», in A. L. D’AGATA - A. VAN DE MOORTEL (eds.), Archaeologiesof cult. Essays on Ritual and cult in Crete in Honor of Geraldine C. Gesell, Hesperia Supplement 42, American School of Classical Studies at Athens, Princeton, 19-30.
HERVA, V. P. (2005): «The Life of Buildings: Minoan Building Deposits in an ecological Perspective», Oxford Journal of Archaeology 24: 215-27.
HOCK; G. (1905): Griechische Weihegebräuche. H. Stürtz, Würzburg.
HOOD, S. (1997):«The Magico-Religious Background of the Minoan ‘villa’», in R.HÄGG (ed.), The Function of the ‘Minoan villa’, Stockholm, 105-116.
HUNT, G. R. (2006): Foundation Rituals and the culture of Building in Ancient Greece [Ph.D.], University of North Carolina at Chapel Hill.
κακÏιδησ, ι. θ. (2013): Ελληνική Μυθολογία, Ï„. γ. αθήνα.
καντα, a. (2018): «το θÏησκευτικό κÎντÏο της πόλης της ÎºÎ½Ï‰ÏƒÎ¿Ï ÎºÎ±Î¹ η διαχÏονική του λατÏεία», στο ΚÏήτη: Αναδυόμενες πόλεις: ΆπτεÏα, ΕλεÏθεÏνα, Κνωσός, Αθήνα, Μουσείο Κυκλαδικής ΤÎχνης, 250-265.
καÏετσου, a. (1974): «ιεÏÏŒ κοÏυφής γιοÏχτα», Î Ïακτικά της εν Αθήνας ΑÏχαιολογικής ΕταιÏείας, 228-239.
KARETSOU, A. (2012): «Two Stone Kernoi from the Juktas Peak Sanctuary», with a contribution by R. D. G. EVELY, in E. MANTZOUANi - P. P. BETANCOAURT (eds.), Philistor: Studies in Honor of Costis Davaras, Prehistory Monographs 36, INSTAP Academic Press, Philadelphia, 81-96.
KNAPPETT. C. - CUNNINGHAM, T. F. (2012): Block M at Palaikastro: The Proto and Neopalatial Town. Excavations 1986-2003, British School at Athens, London.
KOEHL, R. B. (2006): Aegean Bronze Age Rhyta, INSTAP Academic Press, Philadelphia.
LA ROSA, V. (2002): «Liturgie domestiche e/o depositi di fondazione? vecchi e nuovi dati da Festòs e Haghia Triada», Creta Antica 3: 13-49.
LÃSZLÓ, A. (2000): «Some data on house-building techniques and foundation rites in the ariuÅŸd-Cucuteni culture», Studia Antiqua et Archaeologica vii: 245-253 [IaÅŸi,].
LAWSON, J. C. (1964): Modern Greek Folklore and Ancient Greek Religion: A Study in Survivals, University Books, New York.
LEVI, D. (1976): Festòs e la civiltà minoica, ii, 2, Roma.
MACDONALD, C. (1990): «Destruction and construction in the palace at Knossos: LM iA-B», in D. A. HARDY - A. C. RENFREW (eds.), Thera and the Aegean World, Vol. III, London.
MACGILLIVRAY, S. - SACKETT, H. - DRIESSEN, J. (1999): «‘Aspro Pato» a Lasting Liquid Toast from the Master-Builders of Palaikastro to their Patron», in P. P. BETANCOURT et al. (eds.) Meletemata: Studies in Aegean Archaeology Presented to Malcolm. H. Wiener as He Enters his 65th Year, Université de Liège and University of Texas at Austin, Liège - Austin, Vol. 2, 465-467.
MAKKAY, J. (1979): «Foundation sacrifices in Neolithic houses of the Carpathian Basin», in Valcamonica Symposium iII. The Intellectual Expressions of Prehistoric Man: Art and Religion, 157-167.
ΜαÏινατοσ, σπ. (1930-1931): «δÏο Ï€Ïώιμοι μινωικοί τάφοι εκ ΒοÏÎ¿Ï ÎœÎµÏƒÎ±Ïάς», ΑÏχαιολογικόν Δελτίον, 137-170.
MARINATOS, N. (1986): Minoan sacrificial ritual, Stockholm.
ΜαυÏουδη, N. (2004): «πÏοσεγγίσεις της οικιακής αÏχιτεκτονικής στην κÏήτη κατά τη νεοανακτοÏική πεÏίοδο: το παÏάδειγμα του ÏƒÏ€Î¹Ï„Î¹Î¿Ï ii στον πετÏά σητείας», Μεταπτυχιακή εÏγασία. πανεπιστήμιο κÏήτης (ÏÎθυμνο).
MILLER, S. G. (1981): «Excavations at Nemea, 1980», Hesperia 50: 45-67.
MONTET, P. (1960): «Le rituel de fondation des temples», Comptes rendus des séances de l’ Académie des Inscriptions et Belles-lettres, 104e année, 172-180.
ΜουτΖαλη, a. (2014): «πειÏατÎÏ‚ από το αλγÎÏι, ο γατοφάγος και το γεφÏÏι της ΆÏτας», https://www.archaiologia.gr/blog/2014/03/31.
ΜουτΖαλη, a. (2016): «πειÏατÎÏ‚ από το αλγÎÏι, ο γατοφάγος και το γεφÏÏι της ΆÏτας», ΑÏχαιολογία και ΤÎχνες 121 (αÏγουστος): 63-71.
Μπουλωτησ, x. (1985): «Μινωικοί αποθÎτες θεμελίωσης», ΠεπÏαγμÎνα Ε΄ ΚÏÎ·Ï„Î¿Î»Î¿Î³Î¹ÎºÎ¿Ï Î£Ï…Î½ÎµÎ´Ïίου, (Άγιος νικόλαος 1981), ηÏάκλειο, Ï„. α΄, 248-257.
MÜLLER-ZEIS, R. (1994): Griechische Bauopfer und Gründungsdepots [Ph.D.], Universität des Saarlandes.
NAKAMURA, C. (2004): «Dedicating magic: Neo-Assyrian apotropaic figurines and the protection of Assur», World Archaeology 36: 11-25.
NAKAMURA, C. (2008α): «Mastering matters: magical sense and apotropaic figurine worlds of Neoassyria», in L. MESKELL (ed.), Archaeologies of Materiality, Malden Ma, 18-45.
NAKAMURA, C. (2008β): The matter of magic: figuring memory and protection in Neo-Assyrian apotropaic figurine rituals (first millennium Bc) [Ph.D. diss.], Columbia University.
NILSSON, M. P. (1955): Geschichte der griechischen Religion Handbuch der Altertumswissenschaft, Beck, Munich.
PANAGIOTAKI, M. (1998): «The vat Room Deposit at Knossos: The unpublished Notes of Sir Arthur Evans», BSA 93: 167-184.
PANAGIOTAKi, M. (1999): The central Palace Sanctuary at Knossos, The British School at Athens, London.
παπαγεωÏγοπουλου, Ζ. (2004):«Έθιμα λαϊκής οικοδομικής», Î Ïίσμα 13, https://docplayer.gr/7318431- ethima-laikis-oikodomikis.html, https://www.k4station.gr/post/Îθιμα-λαϊκής-οικοδομικής.
παπαδακη, χ. (2014): ΑποθÎτες κεÏαμεικής: εννοιολογικός Ï€ÏοσδιοÏισμός, Ï„Ïόποι σχηματισμοÏ, τυπολογία και σημασία για τη λειτουÏγία της ζωής των κοινοτήτων κατά τη 2η χιλιετία Ï€.Χ. στην ΚÏήτη [αδημοσίευτη dιδακτοÏική διατÏιβή], εθνικό και καποδιστÏιακό πανεπιστήμιο αθηνών.
παπαδακη, χ. (2017): «στιγμÎÏ‚ στον χÏόνο: συζητώντας για της μινωικοÏÏ‚ αποθÎτες θεμελίωσης», ΘÎματα ΑÏχαιολογίας 1(2): 224-235.
παπαδακη, χ. (2018α): «αποθÎτες θεμελίωσης: εννοιολογικός Ï€ÏοσδιοÏισμός και σημασία για τη λειτουÏγία της ζωής των κοινοτήτων κατά τη 2η χιλιετία Ï€.χ.», στο e. γαΒÏιλακη (επιμ.), ΠεπÏαγμÎνα ΙΑ ΔιεθνοÏÏ‚ ΚÏÎ·Ï„Î¿Î»Î¿Î³Î¹ÎºÎ¿Ï Î£Ï…Î½ÎµÎ´Ïίου, ÏÎθυμνο 2011, α1.1, ÏÎθυμνο, 375-385.
παπαδακη, χ. (2018β): «δωμάτια με πεσσό και αποθÎσεις θεμελίωσης: Ï€ÏοκαταÏκτικÎÏ‚ παÏατηÏήσεις», ΘÎματα ΑÏχαιολογίας 2.1 (ιανουάÏιος - απÏίλιος): 88-101. παπαθωΜασ, γ. (2015): Εισαγωγή στο κανονικό δίκαιο και την κανονική οικονομία, εκπα, θεολογική σχολή, αθήνα.
PELON, O. (1986): «Un dépot de fondation au palais de Malia»; BcH 110: 3-19.
πλατων, λ. (2005): «αινιγματικό χάÏαγμα από τις ανασκαφÎÏ‚ της 4ης ε.Î’.α. στο εμποÏικό λιμάνι της Ïόδου», Δωδεκανησιακά ΧÏονικά Ï„. ιθ΄: 370-390 [Ïόδος].
πλατων, N. (1979): «ανασκαφή ΖάκÏου», Î Ïακτικά της εν Αθήνας ΑÏχαιολογικής ΕταιÏείας, 282-322.
POPHAM, M. R. (1984): The Unexplored Mansion at Knossos, v. i & ii, BSa Supplement 17, London.
ÏεθεΜιωτακησ, γ. (1999): «γαλατάς» ΑÏχαιολογικό Δελτίο, 851.
RUPP, W. D. - TSIPOPOULOU, M. (1999): «Conical cup concentrations at Neopalatial Petras: a case for a ritualized reception ceremony with token hospitality», in P. P. BETANCOURT - V. KARAGEORGHIS - R. LAFFINEUR - W. D. NIEMEIER. (eds.), Meletemata. Studies in Aegean Archaeology Presented to Malcolm Wiener as He Enters His 65th Birthday (Aegeum 20), Liege, 729-739.
RUTKOWSKI. B. (1986): The cult Places of the Aegean, New Haven - London.
σακελλαÏακησ,γ.-σαπουνα -σακελλαÏακη,ε.(1997):ΑÏχάνες: Μια νÎα ματιά στη μινωική ΚÏήτη, αθήνα.
σκουτεÏη-διδασκαλου, ε. (2011): «κατά συνθήκην και εκ συναÏπαγής», στο Μαγεία και μεταφυσικός κόσμος. Î Ïακτικά ημεÏίδας, 19 ΔεκεμβÏίου 2009, οÏγάνωση Μουσείο ελληνικής λαϊκής Ï„Îχνης και φίλοι Μουσείου ελληνικής λαϊκής Ï„Îχνης, αθήνα, 45-56.
SOLES, J. S. (1992): The Prepalatial cemeteries at Mochlos and Gournia and the House Tombs of Bronze Age Crete, Hesperia Supplement 24, Princeton.
SÜEL, A. - SOYSAL, O. (2007): «The Hattian-Hittite foundation rituals from Ortaköy (i)», Anatolica 33: 1-22.
TODARO, S. (2009): «The latest Prepalatial period and the foundation of the first palace at Phaistos: a stratigraphic and chronological re-assessment», Creta Antica 10 (1): 105-145.
TOURNAVITOU, I. (2009): «Does Size Matter? Miniature Pottery vessels in Minoan Peak Sanctuaries» in a. L. D’AGATA - A. VAN DE MOORTEL (eds.), Archaeologies of cult. Essays on Ritual and cult in Crete in Honor of Geraldine C. Gesell, Hesperia Supplement 42, American School of Classical Studies at Athens, Princeton, 213-230.
TSOUPAROPOULOU, C. (2016): «Deconstructing textuality, reconstructing materiality», in T. E. BALKE - C. TSOUPAROPOULOU (eds.) , Materiality of writing in early Mesopotamia, Deutsche Forschungsgemeinschaft, De Gruyter, 257-275.
WHITELAW, T. (2000): «Άωτα κÏπελλα» / «λοπάδια και κÏπελλα», στο α. καÏετσου - Îœ. ανδÏεαδακηΒλαΖακη - N. παπαδακησ (επιμ.), ΚÏήτη - Αίγυπτος. Πολιτισμικοί δεσμοί Ï„Ïιών Χιλιετιών, ηÏάκλειο, 198-199.
Los autores conservan los derechos de autor y garantizan a la revista el derecho de ser la primera publicación del trabajo al igual que licenciarlo bajo una Creative Commons Attribution License que permite a otros compartir el trabajo con un reconocimiento de la autorÃa del trabajo y la publicación inicial en esta revista.
Los autores pueden establecer por separado acuerdos adicionales para la distribución no exclusiva de la versión de la obra publicada en la revista (por ejemplo, situarlo en un repositorio institucional o publicarlo en un libro), con un reconocimiento de su publicación inicial en esta revista.
